25/09/2017 – 10:12
მთავარი ბლოგები

როდესაც ივ.ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩავაბარე და ძირითად სპეციალობად ჟურნალისტიკა ავირჩიე, მქონდა შესაძლებლობა ამერჩია დამატებითი სპეციალობა. ბევრი არ მიფიქრია მეორე არჩევანზე, რადგან ქვეცნობიერად თითქოს სულ  ვგრძნოდი იმას , რომ ფილოსოფია მეცნიერულად ძალიან მიზიდავდა. ანტიკური ეპოქის შესწავლა თალესით დავიწყე, რომელიც იყო პირველი ბერძენი ფილოსოფოსი და მათემატიკოსი. ის თვლიდა, რომ საწყისი ელემენტი, რისგანაც შეიქმნა მსოფლიო იყო წყალი. მერე იყო ანაქსიმანდრე, ანაქსიმენი, ჰერაკლიტე და მივაღწიე სოკრატემდე. არ განვავრცობ სოკრატეზე საუბარს, უბრალოდ ეს ადამიანი გახდა ჩემი ყოველდღიური ცხოვრების თანამგზავდი და როდესაც პლატონის დიალოგებს ვკითხულობდი ყოველთვის მიჩნდებოდა სურვილი, მეკამათა მასთან. უცნაური კაცი იყო , მისი ხედვა  ჭეშმარიტების ძიებასთან დაკავშირებით კი აბსოლიტურად განსხვავდებოდა იმ დროინდელი  სწავლულების ხედვისგან. ფაქტობრივად სოფისტური მიდგომის დამანგრეველი აღმოჩნდა მხოლოდ ერთი წინადადებით: ,,თუ ყველა აზრი ჭეშმარიტია, მაშინ ამ აზრების საწინააღმდეგო აზრებიც ჭეშმარიტია”

სოფისტები კი სწორედ პირველ დემოკრატებად ითვლებიან, რომლებიც თვლიდნენ, რომ თითოეული ადამიანის აზრი ჭეშმარიტი იყო. არ ვიცი ანტიკურ ეპოქაში , რომ დავბადებულიყავი და მქონოდა შესაძლებლობა მეკამათა სოკრატესთან , რამდენად კარგად შევძლებდი მაგრამ ამ გადასახედიდადნ ანუ ამ ეპოქიდან მაინც ვბედავ  მის აბსოლიტურად განსხვავებულ აზრებთან შეჭიდებას, რადგან ჩვენ გვაშორებს მხოლოდ დრო და არა იდეა. დროზე სხვა დროს ვისაუბროთ ახლა კი გთავაზობთ პატარა ამონარიდს ჩემი ნაშრომიდან. 

            ჩემი   დიალოგი სოკრატესთან

სოკრატე:  -რა არის შენთვის ღმერთი?

მე:  – ყველაფერი

სოკრატე:- რა არის ყველაფერი?

მე:-ყველაფერი არის ის, რასაც მოვიაზრებ,ვგრძნობ,განვიცდი ,ვხედავ და აღვიქვამ,რაც არსებობს ფიზიკურად თუ მეტაფიზიკრად და ასევე რაც არ არსებობს ჩემთვის და ზოგადად.

სოკრატე: -შენ ამბობ რომ არსებობა მოიცავს არ არსებობას?

მე: -სწორედაც…

სოკრაეტე: -რას ამბობ არსი არის და არ არსი არ არის,ის რაც არის არის, რაც არ არის წარმოდგენაც კი არ შეგვიძლია,და თუ არ შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ არ არსებობა მაშინ როგორ მოიაზრებ არსში არ არსს,შენ მეუბნები რომ წყალი და ცეცხლის ერთად მოაზრება შესაძლებელია.

მე:-არსებობა  მოიცავს არ არსებობას  მხოლოდ იმ იდეით რა იდეითაც ვუშვებთ არ არსებობას თუმცა არ არსებობს არ არსებობის იდეაც,შენ  არ არსებობისა და არსებობის მაგალითი კი არ მოგყავს, არამედ ორივე არსებულის დაპირისპირებით მოგყავს საწინაამღმდეგო არგუმენტი.

სოკრატე: – ანუ შენ გინდა თქვა, რომ იდეა არ არსებობის ,არ არსებობს და გინდა თქვა, რომ ყველაფერი არის მარადიული,რომელიც არც ქრება და არც იცვლის სახეს?ანუ შენ ამბობ ,რომ ყველაფერი  რაც არსებობს ჭეშმარიტია ?რასაც მოვიაზრებთ და რასაც არა?

მე:-ჭეშმარიტება რომ ვიცოდე რა არის მეცოდინებოდა რა არის არ არსებობაც,თუმცა მხოლოდ მოაზარება შემიძლია ამის ,როგორც შენ თქვი რაც არ არსებობს არ არსებობს და ვერ იარსებებს ,მაგრამ არ არსებობაც არსებობის სახეობა გამოდის, არ არსებობაც არსებობს მოაზრებით, რადგან ჩვენ გონებაში აქვს მიჩნეული რაღაც ადგილი.

სოკრატე: – მე კი მაინც მგონია, რომ არ არსებობა არც არსებობაში მოიაზრება და არც არსებობაში..

მე:-მე კი ვამბობ, რომ არსებობა ეს არის არ არსებობა და პირიქით ისინი მუდმივად უცვლიან ერთმაენთს ადგილს როგორც დღე და ღამე და რომ ყველაფერი არის არაფერი და არაფერი ეს არის ყველაფერი.

სოკრატე: – რა გამოდის რომ ღმერთი შენთვის არაფერია?

მე: ყველაფერში ვგულისხმობ ყველაფერს რაც არსებობს და რაც არა…ღმერთია ყველაფერი…

და თუ არ იქნება არაფერი იმ გაგებით რა გაგებითაც მე მოვიაზრებ არაფერს ,ეს ნიშნავს რომ არც ჩემი აზროვნება იქნება, რომ მოვიაზრო რამე ,შესაბამისად  არც იარსებებს არაფერი ჩემთვის.

სოკრატე: – შენ რომ არ მოიაზრებ ეს ხომ არ ნიშნავს იმას , რომ რამე არ იარსებებს?

მე:- თუ ყველაფერს შეცვლის არაფერი არაფერი მოიცავს ყველაფერს და ეხლა პირიქით მგონია ყველაფერი მოიცავს არაფერს ნებისმიერ შემთხვევაში ღმერთი იარსებებს მე მოვიაზრებ რამეს თუ არა.

 

„წმინდა“ სანი ბოი

ვილი მილერი, იგივე სანი ბოი ვილიამსონი ჩემთვის წვიმის კაცია, თუმცა ამას არანაირი კავშირი აქვს ცნობილ ფილმთან „წვიმის კაცი“, სადაც დასტინ ჰოფმანი გენიალურად თამაშობს, უბრალოდ სანი ბოი და მისი ბლუზი ჩემთვის წვიმიდან მოდის. ძალზე სუბიექტური და ინტიმური განცდააალბათ, პირველად მისი ჩანაწერი ამ რამდენიმე კვირის წინ მოვისმინე keep it to yourself. წვიმიანი საღამო იყო,  გარეთ ცრიდა. გაზაფხულის წვიმაში გამლხვალი ატმოსფერო. სახლში ვბრუნდებოდი და ცოტა დავსველდი.. ყავა ავიდუღე, სიგარეტს მოვუკიდე და ფეისბუქის ნიუსებს ჩავუყევი, ერთ-ერთ ფრენდს ჰქონდა გაზიარებული სანი ბოის ეს სიმღერა. სცენაზე გამოდის ხანშისესული კაცი, თავზე შლიაპა ახურავს და ხელში ქოლგა უჭირავს. მორიდებულად უხდის მადლობას მსმენელებს and this time ladies and gentlemen.. keep it to yourself… მჟღერი, ოდნავ ხრინწიანი ბანი აქვს, მერე რუდუნებით, მოწიწებით იღებს ქურთუკის ჯიბიდან ჰარმონიკას, თითქოს რაღაც წმინდას ეხება და დაკვრას იწყებს… იმ წამს გავიფიქრე ეს კაცი ნამდვილი წმინდანია მეთქი, ჩუმი წმინდანი… მერე გავიგე რომ მილერი, თურმე მოძღვარი ყოფილა ახალგაზრდობაში, მისი  კი ბლუზი კი საერო და სასულიერო თემებს აერთიანებს.

ბიოგრაფიული ცნობები სანი ბოის შესახებ ძალიან მწირია, იგი ცნობისმოყვარე რეპორტიორებს სხვადასხვაგვარად უყვებოდა თავისი წარსულის შესახებ, ასე რომ სანი ბოის ახალგაზრდობა ერთგვარი მითია, ყოველ შემთხვევაში, გაზვიადების გარეშე შეიძლება თქვას, რომ ბუნდოვანებითაა მოცული.  ის არ უნდა აგვერიოს მოერე სანი ვილიამსონში, რომელიც ასევე ჰარმონიკაზე უკრავდა. რატომ აირჩია ვილი მილერმა მაინცადამაინც ეს ფსევდონიმი? ეს მისი პირადი საიდუმლოა. სანი ბოი იმ ადამიანთა რიცხვს ეკუთვნის, ვის ცხოვრებასაც ალბათ მუსიკით უნდა ჩავწვდეთ, რადგან ფაქტები  ცოტას თუ გვკარნახობენ. ვიღაცისთვის მისი მუსიკა წვიმიდან მოდის, სხვისთვის ის უბრალოდ მაგარი ტიპია. სანი ბოის ბლუზი უშუალოა. ის ადგილს გვიტოვებს ჩვენი ფანტაზიისთვის და ამით მის პიროვნებას არაფერი აკლდება.

„რელიგიური“ და „დემონური“ მუსიკის დიქოტომია მილერის მუსიკაში ერთგვარი მეინსტრიმია. მაგალითად, ავიღოთ თუნდაც მისი “Eyesight  To The  Blind”, მილერი გვიყვება პატარა გოგოზე, რომელიც ალბათ მილიონერის შვილია, ყოველ ჯერზე როცა კი ვინმეს შეიყვარებს, ბრმებს თვალის ჩინი უბრუნდებათ და მუნჯი ლაპარაკს იწყებს (ყრუ-მუნჯების და ბრმების განკურნება წმინდანებს შეუძლიათ, დამეთანხმებით, ეს სიმბოლური კავშირი არაა რთული შესამჩნევი). არადა მთელმა შტატმა იცის, თუ როგორი ლამაზია პატარა გოგო. ამ მეტაფორაში მთხრობელი ისევეა „შეპყრობილი“ სულიწმინდით, ისეთივე ნეტარებას განიციდს, როგორც ალბათ ორგაზმის დროს. სექსი და სულიწმინდა ერთ სიმღერაშია, ერთ ტექსტში. სანი ბოისთვის ეს ხსნის გზაა.  თუმცა თავისი კარიერის ბოლოს მილერისთვის სექსი სხვა სიმბოლურ დატვირთვას იძენს, სექსი ისევე როგორც ღვთისმოსაობა შეიძლება ხსნაც იყოს და წყევლაც, სასჯელიც. სანი ბოი გაორებულია, სინამდვილეშიც ხომ ორი სანი ბოი ასრულებდა ბლუზს, ორივე ჰარმონიკაზე უკრავდა. ეს ბორხესისეული მეტაფორაა, რომელიც ალბათ შორს წაგვიყვანს. ამჯერად მხოლოდ რამდენიმე სიტყვით შემოვიფარგლები.

„ბლუზი – ეს სახლში დაბრუნებაა“. ყველას გირჩვეთ უყუროთ სკორსეზეს ამ მართლაც შესანიშნავ დოკუმენტურ ფილმს ბლუზის ისტორიაზე. 1963 წელს დანიაში მიცემულ ინტერვიუში მილერი ამბობს: „1897 წელს დავიბადე, პატარა ქალაქ გლენდორაში, მისისიპიში… რამდენიმე წლის შემდეგ კვალვ ვუბრუნდები შტატებს…“ თავისი პოპულარობის მწვერვალზე იყო, საერთაშორისო წარმატებას მიაღწია, და ბოლოს მშობლიურ ქალაქში დაბრუნდა, არკანზასში, რომ სიცოცხლის უკანასკნელი რამდენიმე დღე მისისიპიზე გაეტარებინა.

სანი ბოი ვილიამსონის შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრში ბლუზის განვითარებაზე. ეს უბრალოდ სტანდარტული ფრაზაა, ინფორმაციული ჩარჩო, რომელსაც შესაძლოა შეავსებს თქვენთვის ეს ჩანაწერი:

 

 

თავით-ფეხებამდე შავი ტყავის სამოსში გამოწყობილი მამაკაცი ზღვის ნაპირას დგას, მზეს აჰყურებს და ამბობს: მე მინდა ვიცოცხლო! მისი ნიღაბი სადომაზოხისტის ჩაცმულობას ჰგავს ერთი შეხედვით. თუმცა საქმე გაცილებით რთულადაა, ფილმის მთავარ გმირს რიკის (რომელსაც ბრედ პიტი თამაშობს) უკურნებელი სენი სჭირს – კანის ძალზე იშვიათი დაავადება, რომელიც სასიკვდილო შეიძლება აღმოჩნდეს. რიკის ტყავის ვიწრო ნიღაბი მზის სხივებისგან იცავს, მზის სხივები სასიკვდილოა მისთვის. რეჟისორი ბიჟიდარ ნიკოლიჩი თითქმის ნახევარი ფილმის მანძილზე არ გვაჩვენებს მთავარი გმირის სახეს, საბოლოოდ კი ვიღებთ საოცარ ეფექტს; რიკი ნიღაბს იხსნის დღის შუქზე, სარკის წინ დგას და აცრემლებული თავის თავს პირველად ხედავს სარკეში. რამ აიძულა მას ასეთი ნაბიჯის გადადგმა? რიკი ხვდება მოხეტიალე დასის მსახიობს ფრენსისს და ერთი ნახვით შეუყვარდება იგი. ფრენსისიც არაა მისდამი გულგრილი. იგი მოხიბლულია ნიღბიანი მოტოციკლისტით, რომელსაც კარნავალზე გაიცნობს. არადა ნიღაბი რიკის ბნელი მხარეა, მისი საკანია, „მზესაც ხომ შეიძლებ ჰქონდეს ბნელი მხარე“. ფრენსისს ნიღბიანი რაინდი უყვარს, რომელიც ედგარ ალან პოს სიტყვებით ესაუბრება („მე ბავშვობიდან, ყველაფერს სახვაგვარად ვხედავდი…“), ნამდვილი რიკი მისთვის მხოლოდ მეგობარია…

ფილმის მანძილზე არაერთხელ ისმის ბახის გენიალური ოპუსი, ორმაგი სავიოლინო კონცერტი. არსებობს ამ ნაწარმოების შესანიშნავი ჩანაწერი, სადაც იაშა ხეიფეცი ვიოლინოს ორივე პარტიას თავად ასრულებს. არ ვიცი ფილმის რეჟისორს რამდენად ჰქონდა ეს ჩანაწერი მოსმენილი, მაგრამ მუსიკალური მეტაფორა, თუ მინიშნება ძალიან ზუსტი კი გამოუვიდა, თუნდაც ეს ყველაფერი უბრალო დამთხვევა იყოს. ფილმის მთავარი გმირი, ხომ რიკიცაა და ნიღბიანი რაინდიც, ისევე როგორც  ხეიფეცი ასრულებს ვიოლინოს ორივე პარტიას.

საბოლოოდ ფრენსისი გაიცნობს ნამდვილ რიკის, თუმცა დრო თითქმის აღარ რჩება… ფილმი ნამდვილად დრამატულია, ისევე როგორც მისი შექმნის პროცესი.  გადაღებები 1988 წელს დაიწყო, თუმცა ყოფილ იუგოსლავიაში ომის დაწყების გამო, გარკვეული ხნით შეჩერდა, საბოლოოდ ფილმი დღის სინათლეზე მხოლოდ წლების შემდეგ გამოჩნდა, ისევე როგორც რიკ კლეიტონი.

აქვეა მცირე ფრაგმენტები ფილმიდან. დასაწყისში ბახის ორმაგი სავიოლინო კონცერტიც ისმის.

 

ამ ბლოგის დაწერა მას შემდეგ გადავწყვიტე, რაც რამდენიმე სოციალური ექსპერიმენტი ვნახე და დავრწმუნდი, რომ ქართველები ტოლერანტობით გამოირჩევიან.
ჰუმანიზმი ასოცირდება აღორძინების ხანის(XIV საუკუნის მეორე ნახევრიდან XVI საუკუნის ბოლომდე) პერიოდზე, სადაც მთავარი მეცნიერები, ხელოვანები და სხვ. იყვნენ ჰუმანისტები, მაგრამ დღეს ამ სიტყვამ სხვა ფუნქციაც მიიღო.
ადამიანი, რომელიც გამოირჩევა მაღალი მორალური ზნეობით, ტოლერანტობითა და შემწყნარებლობით, ჰუმანურ ადამიანად მიიჩნევა. ეს თვისება ქართველებში ნამდვილადაა, თუმცა ჩნდება რამდენიმე კითხვა, რომელზეც აქ მინდა ვისაუბრო. პირველი კითხვაა: ეს ღირებული თვისება ქართველებში გამოიმუშავა თუ არა ქრისტიანობამ? ამის გასაგებად საჭიროა, ქრისტიანობამდელ საქართველოს გადავხედოთ. რაც მე მახსენდება ესაა სტრაბონის ნაშრომი, რომელშიც იბერებზე წერს და ამ ეთნოსს მოიხსენიებს, როგორც სტუმართმოყვარე და შემწყნარებელ ხალხს. ასევე ძვ.წ. I საუკუნეში მოხდა საინტერესო შემთხვევა, რომელიც სწორედ ერთგულებით და შემწყნარებლობით იყო მოტივირებული. ამ პერიოდში რომის წინააღმდეგ პონტოს სამეფომ შექმნა, ეგრეთ წოდებული, კოალიცია. ამის ჩასახშობად გამოგზავნეს სახელგანთქმული მხედართმთავარი პომპეუსი. მის პირველ მისიად იქცა პონტოს მეფის, მითრიდატე VI ევპატორის დასჯა. ამ დროს ის იბერთა მონარქმა, ტიგრან II-მ შეიფარა. მიუხედავად იმისა, რომ მას კარგად ჰქონდა გაცნობიერებული, პომპეუსი მას დაამარცხებდა იბერთა მეფემ, მაინც წაიბრძოლა რომაელი მხედართმთავრის წინააღმდეგ, ევპატორის დასაცავად.
თანამედროვე სამყაროსთვის არაჰუმანურ საქციელად ითვლება მონის ყოლა. ეს კი ძველ დროში ძალიან აქტუალური იყო. მონათფლობელობამ ისეთი მაშტაბური სახე მიიღო, რომ იგი სახელმწიფო წყობად გადაიქცა. საქრთველოში მონათბლობელობა, როგორც ცნება არ არსებობდა. რა თქმა უნდა, იბერიაშიც ჰყავდათ მონები, მაგრამ მათ, როგორც მუშებს ისე აღიქვამდნენ. ვინაიდან, ფარნავაზმა საქართველოში ფეოდალიზმი მალევე დაამკვიდრა, ეს არაჰუმანური წყობა ქართველურ ტომებში გავრცელებული არ იყო. მინდა რამდენიმე პარალელი გავავლო სხვა ქვეყნებთან. ამ პერიოდისთვის რომმა საბერძნეთში 180 ათასი ადამიანი დაატყვევა და მონებად გაყიდა. ერთი მხრივ გასათვალისწინებელია ისიც, რომ რომის რესპუბლიკა იმ პერიოდში ძალიან ძლიერი იყო, მაგრამ ეს მათ შეუმწყნარებლობას არ ამართლებს. მითუმეტეს ამ დროის უზენაეს სახელმწიფოში დამყარდა ცნება, რომელიც ითვალისწინებდა რომაელების გაუსაქმურებას. ისინი ამბობდნენ, რომ არაა საჭირო იბრძოლონ, იმუშაონ, ბავშვები აღზარდონ, რადგან ამ ყველაფრის გაკეთება მონებს შეუძლიათ. დღეს ერთ–ერთ ყველაზე დემოკრატიულ სახელმწიფოდ ითვლება აშშ, მაგრამ მას ძალიან დიდი შრომა მოუხდა ამის მისაღწევად. თუ მას ევროპასთან გავაიგივებთ შეგვიძლია აშკარა განსხვავება დავინახოთ. ამერიკა ადამიანური განვითარებით ბევრად ჩამორჩებოდა ევროპას. მხედველობაში მაქვს მოვლენა, რამაც ამერიკის ბედი რადიკალურად შეცვალა. ესაა აბრაამ ლინკოლნის მიერ გაუქმებული მონათმფლობელობა. თითქოს ამ ფაქტში არაფერია უცნაური, მაგრამ მის თარიღს თუ გავითვალისწინებთ გაგიკვირდებათ კიდეც. საქართველოში არარსებული მონათფლობელობა ამერიკაში მე–19 საუკუნის მეორე ნახევარში გაუქმდა. მე მინდა მთავარ კითხვას დავუბრუნდე და კიდევ ერთხელ გავიმეორო: ჰუმანიზმი ქართველებში გამოიმუშავა თუ არა ქრისტიანობამ? ზოგადად ქართველის ბუნება და ქრისტეს რჯული იმდენად ჰგავს ერთმანეთს, რომ შეიძლება ვერც გავარკვიოთ ეს ქრისტიანული შემწყნარებლობაა თუ არა. ამიტომ მინდა მაგალითი მოვიყვანო სხვა ქრისტიანული ქვეყნებიდან. მე უკვე ვისაუბრე რომის პაპსა და მის ინკვიზიცია–ინდულგენციებზე. მიუხედავად იმისა, რომ იგი კათოლიკური ქრისტიანული ეკლესიის მმართველი იყო ტოლერანტობით ნამდვილად არ გამოირჩეოდა. თუმცა ეს აღორძინების პერიოდს ეხება. ამით შეგვიძლია დავაკსვნათ, რომ შემწყნარებლობა ეს უფრო ქართველური ბუნების დამსახურებაა, მაგრამ, რა თქმა უნდა, ქრისტიანობამ დიდი წვლილი შეიტანა მის დახვეწაში.
ასევე საქართველო არაოფიციალურად, მაგრამ მაინც ითვლება ერთ–ერთ ყველაზე არარასისტულ და არანაცისტურ ქვეყნად. სხვა ევროპულ ქვეყნებს, როგორც ამერიკას მოუხდათ რასიზმთან და ნაციზმთან ბრძოლა, მიუხედავად ამისა, რატომღაც ისინი მაინც ჩვენზე დემოკრატიულებად ითვლებიან. როდესაც უცხოელები გვსტუმრობენ ისინი ჩვენი საზოგადოების სრულფასოვანი წევრები ხდებიან. ჩვენ არა მტრულად, არამედ ხალისით ვიღებთ მათ.
მე ვახსენე დემოკრატია და ეს შემთხვევით არ გამიკეთებია, რადგან ჰუმანურობა მისი ძირითადი პრინციპია, მაგრამ არა ერთადერთი. სხვა მრავალი ფაქტორი, როგორებიცაა: გარემოს დაცვა, განათლების დონე, არამიკერძოებულობა პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს ადამიანის დემოკრატიულ დონეზე. სწორედ ამიტომ არიან დასავლური ქვეყნები ჩვენზე განვითარებულნი. ქართველს ბევრი დადებითი თვისება აქვს, მაგრამ მას დაავიწყდა მთავარი. ყველაფერს სჭირდება პროგრესი, მარტო ჰუმანიზმი არ გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ «დავდგეთ ერად სხვა ერთა შორის». მაგრამ ესაა საფუძველი ადამიანური განვითარების.

 

ავტორი: თოკო კაპანაძე

სანამ ტოტალიტარიზმსა და რელიგიას შორის კავშირს დაგანახებთ, მანამდე მინდა ვისაუბრო ტოტალიტარიზმის ძირითად პრინციპებზე. ეს არის სახელმწიფო წყობა, სადაც საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება იმართება ერთი პირის ან პარტიის მიერ. ფრანგმა განმანათლებელმა მონტესკიემ ეს სამი ძირითადი ხელისუფლება გამოყო, რადგან უკიდურეს შემთხვევაში მათ ერთმანეთი ეკონტროლებინათ. აბსოლუტური ძალაუფლების მოპოვების დროს ეს არ ხდება. ტოტალიტარიზმის კარგი მაგალითი გვხვდება მე–20 საუკუნეში სსრ კავშირის არაჰუმანური მმართველობის სახით. საბჭოთა კავშირი მართალია სოციალისტური წყობის იყო, მაგრამ მათ გადაუხვიეს იმ პრინციპებს, რომელიც მარქსმა იქადაგა. მისი თქმით სოციალისტური რევოლუცია იყო გარდაუვალი მოვლენა, რომელიც ადრე თუ გვიან მაინც მოხდებოდა. მან ჩამოაყალიბა სახელმწიფო წყობის განვითარების თანმიმდევრული ეტაპები: თემური, მონათფლობელური, ფეოდალური, კაპიტალისტური და სოციალისტური წყობა. მისთვის სოციალისტური წყობის გაიდეალების მთავარი მიზეზი გახდა აზრი, რომ არ შეიძლება ერთი ადამიანის ნამუშევრით სხვა ადამიანმა ნახოს სარგებელი (ასეთი დამოკიდებულება არ ეხება თემურ წყობილებას). მარქსი ამბობდა, რომ რევოლუცია არ უნდა მოხდეს ძალადობით. სწორედ ესაა ბოლშევიკების(მომავალი სსრკ) პირველი შეცდომა და მარქსისტული თეორიისგან მკვეთრი გადახვევაა, როდესაც ისინი 1917 წლის ოქტომბერში ა ხდენენ რევოლუციას ძალადობით და ხვრეტენ რომანოვების გვარს. საბჭოთა კავშირის ნამდვილ სახეზე საუბრისას არ შეიძლება გამოგვრჩეს ერიკ ბლეირი, ანუ ჯორჯ ორუელი და მისი ნაწარმოებები ,,ცხოველთა ფერმა” და ,, 1984″, რომელიც წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა. ,,ცხოველთა ფერმა” ალეგორიული ნაწარმოებია, სადაც ჩვენ ვხვდებით მარქსს, ტროცკის და თვით სტალინსაც. ამ წიგნს შემდეგში კიდევ ბევრჯერ ვახსენებ, მაგრამ ახლა მინდა ცხადი ალეგორია დაგანახოთ. ნაწარმოები იწყება ცხოველების შეკრებით, სადაც «ბებერი მეიჯერი», რომელიც მარქსის მეტაფორაა, იქ მყოფ საზოგადოებას მოუყვება თავისი სიზმრის შესახებ, რომ მან ნახა ისინი გათავისუფლებულნი ადამიანთა მმართველობისგან და მოსალოდნელ რევოლუციაზე უამბო. 3 დღეში ის გარდაიცვალა. ცხოველებმა მოახერხეს ფერმის ხელში ჩაგდება და ადამიანის გაძევება, რომელიც ბურჟუას მეტაფორაა. ამ წიგნში რამდენიმე საინტერესო პერსონაჟია, მაგრამ მე მაინც ორს გამოვყოფდი – ესენია სნოუბოლი და ნაპოლეონი, რომლებიც სხვა ღორებზე და დანარჩენ ცხოველებზე ჭკვიანები აღმოჩდნენ რის გამოც ძალაუფლება ხელში ჩაიგდეს. თავიდან ყველა ცხოველი იყო დაბნეული, რადგან ესენი არ ელოდნენ ასეთ აბსოლუტურ გამარჯვებას. სნოუბოლმა, რომელიც ტროცკის მეტაფორაა, დაიწყო ცხოველების გაკონტროლება. ესაა ღორი, რომელიც თავისთავზე იმდენ შრომას იღებს, რასაც სხვა დანარჩენი ცხოველები, მაგრამ ნაპოლეონი მეორე ლიდერი, რომელიც სტალინის ალეგორიული სახეა, ძალაუფლების მოყვარულია და დიდად არ ადარდებს ფიზიკური სამუშაოები. ნაპოლეონს ჰყავს 9 ძაღლი, რომლითაც შემდეგში სნოუბოლს გააძევებს და მოიპოვებს ტოტალურ ძალაუფლებას. ამ წიგნში საინტერესოა ისიც, რომ ცხოველები ფანატიკურად ემორჩილებიან მას. არის მომენტები, როცა მშრომელი ცხენი ბოქსერი აშკარად ამჩნევს რაღაც არაა ისე, როგორც უნდა იყოს, მაგრამ რახან ნაპოლეონი ამბობს ესეიგი ეს სწორია.
ამ წიგნზე კიდევ ბევრი შეიძლება ვისაუბრო, მაგრამ არ მინდა სათაურს გავცდე. ცხოველების ფერმა არის ერთგვარი დამაკავშირებელი ხიდი ტოტალიტარიზმსა და რელიგიას შორის. რელიგია შეიძლება უფრო ზოგადი სახელია, რადგან ჩემი მოსაზრებები ყველა რელიგიაზე არ ვრცელდება. აბსოლუტური ძალაუფლება უფრო მძაფრად ჩანს ქრისტიანობაში. მართალია ჯორჯ ორუელმა ცხოველების ფერმა დაწერა იმისათვის, რომ სსრკ გამოეაშკარავებინა, მაგრამ თუ დავუკავშირებთ ქრისტიანობას მივხვდებით, რომ გარკვეული დამთხვევები აქაც არსებობს. მაგალითად ცხოველები, რომლებიც გამოდიან და ნაპოლეონს უყვებიან, თუ როგორ დაარღვიეს თავიანთ ფიქრებში ნაპოლეონის მიერ დადგენილი კანონები. გვხვდება ასეთი სიტუაციაც: ქათამი გამოდის და ამბობს, რომ მას დაესიზმრა სნოუბოლი, რომელიც რევოლუციის გეგმას ანდობდა. ასევე მინდა გაიხსენოთ ზემოთ ნახსენები ბოქსერის სიტყვები: «ეს თუ ნაპოლეონმა თქვა, მაშინ უეჭველად სწორია». მე რამდენიმე წელი ეკლესიასთან მჭიდრო კავშირი მქონდა და მინახავს თუ როგორ ამბობს იგივე რამეს საზოგადოება, თუნდაც, ვინმე სასულიერო პირზე: «ეს მამაომ თქვა, მაშასადამე, ჭეშმარიტებაა» ასევე ამ წიგნში საინტერესოა მომენტი, როცა «ღორები» ჩვეულებრივ ცხოველებს ეუბნებიან, რომ სწავლა არაა საჭირო ეს ხომ ძალიან რთულია მოდით თქვენ ჩვენ მოგვანდეთ გონებრივი სამუშაოები, მაშასადამე, მნიშვნელოვანი პრობლემის გადაჭრის სადავეები და თქვენ შეგიძლიათ თავისუფლად იმუშაოთ. ეს სწორედ ის მომენტია, როცა ბიბლიის წაკითხვა ყველას არ შეეძლო არალიტერატურობის გამო. მათი ერთადერთი განათლების წყარო იყო სასულიერო პირი. ახლა, როცა ყველამ იცის კითხვა და ყველას შეუძლია თავისით გაიაზროს ბევრი მნიშვნელოვანი საკითხი, ეკლესია ამბობს თუ რამეს ვერ მიხვდებით მიაკითხეთ სასულიერო პირს და არ ამბობს თუ რამე ვერ გაიგეთ კარგად დაფიქრდით. «ცხოველთა ფერმაში» კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მომენტია. ეს მხედველობაში აუცილებლად უნდა მივიღოთ. მისტერ ჯოუნსი ამ ფერმის ყოფილი მმართველია, რომელიც ცხოველებმა გადააგდეს. როცა სქუილერი(ნაპოლეონის ლაქია) ცდილობს ცხოველებს რაღაც დაუმტკიცოს, მაგრამ ცხოველებს აშკარად არ სჯერა, ის ჯოუნსით მანიპულირებს და ამბობს «ხომ არ გინდათ, რომ ჯოუნსი დაბრუნდეს? მაშინ დაუჯერეთ ნაპოლეონს». ეს მოვლენა ძალიან ჰგავს მომენტს, როდესაც ეკლესია იმუქრება მეორედ მოსვლით, რაც ძალიან ბევრჯერ მომხდარა, თუნდაც, კოსტანტინე გამსახურდიას «დიდოსტატის მარჯვენაში». ავტორი ამბობს, რომ ხმა გავარდა, თითქოს მელქისედეკი, როცა საქართველოს შემოუვლის მეორედ მოსვლა მოხდებაო.

 

ავტორი: თოკო კაპანაძე

მიუხედავად უკვე მრავალჯერ დაგმობილი „ბატონ–ყმობისა“,  გარკვეული საზოგადოება დღესაც აქტიურად აგრძელებს ტრაბახს თავისი გვარის  უძველესი დამსახურებების საფუძველზე.
სოციალურ ფენათა არსებობა ძალიან  დიდი ხნის წინათაც აქტუალური მოვლენა იყო. ჯერ კიდევ  არქაულ ეგვიპტეში  საზოგადოების უმაღლეს ფენას დიდებულები და მათი წრიდან გამოსული ქურუმები განეკუთვნებოდნენ. მაღალი ფენის წარმომადგენლებად ითვლებოდნენ მეომრები და სახელმწიფო მოხელეები. შემდეგ მოდიოდა ვაჭართა ფენა, ხელოსნები და ბოლოს – თავისუფალი მონები.  ნებისმიერ  ქვეყანაში და   მომთაბარე ტომში ჩვენ ხვდებით არათანასწორ უფლებათა რახარუხს. განსაკუთრებულ შემთხვევად უნდა ჩაითვალოს რომი, სადაც არსებობდა სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები, რომლებიც ასევე არაერთგვაროვანი  უფლებებით სარგებლობდნენ – აქ არისტოკრათა წარმომადგენლობას განეკუთვნებოდნენ პატრიციები, ვინც სრულ უფლებიანობით გამოირჩეოდნენ  და პლებეები, რომლებიც რიცხვობრივად არ ჩამოუვარდებოდნენ, თუმცა უფლებების სიმწირეს ნამდვილად განიცდიდნენ.  რატომაა ეს შემთხვევა განსაკუთრებული? ჩვენ შეიძლება ჩვენს თავებს ლიბერალურ ადამიანებს ვეძახით, მაგრამ ამის დამტკიცება არ შეგვიძლია. პლებეებმა კი დაამტკიცეს, რომ ისეთ მკაცრ სახელმწიფოშიც კი როგორიც რომი იყო, შენი უფლებებისთვის ბრძოლა და წარმატების მიღწევა შესაძლებელია.  თუ ობიექტურად შევხედავთ აშკარად შევამჩნევთ, რომ პლებეებს მონები არ ერქვათ, მაგრამ მონურ ცხოვრებას ნამდვილად ეწეოდნენ. ლუკმა პურის არ ქონა და ამის გამო პატრიციის ტყვედ ჩავარდნა სწორედ ამას მოწმობს. მათ დაიწყეს ბრძოლა თავიანთი უფლებების გამო. საბოლოოდ რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ მათ მოახერხეს ტრიბუნის შექმნა შემდგომში კი – პატრიცის და პლებეის უფლებათა სრული გათანასწორება. ჯონ ლოკის მოსაზრება პირდაპირ ეხმიანება ამ ამბავს. მისი აზრით, გონება კარნახობს ადამიანებს, რომ ყველა თანასწორი და დამოუკიდებელია. არავის აქვს უფლება, ხელყოს სხვისის სიცოცხლე, ჯანმრთელობა, თავისუფლება ან ქონება.
საქართველოში ეს მოვლენა საინტერესოა, რადგან აქ ერი თვლიდა, რომ მეფე და მისი მოხელეები, ანუ ფეოდალები და თავად–აზნაურობა, ღმერთისგან ნაბოძები უფლებით სარგებლობდა. ილია ჭავჭავაძემ თავის ნაშრომში „კაცია ადამიანი!?“  კარგად გვაჩვენა, თუ როგორ დაიმკვიდრა ამ ცნებამ არისტოკრატიულ და გლეხურ ფენებში. ერთ–ერთი მაგალითია: ლუარსაბის აზრი, რომ ადამის და ევას დროსაც იყო ეს დიფერენცია.
ბოლო დროს რამდენიმე ადამიანისგან მოვისმინე აზრი, რომ ილია იყო ამაყი თავადი, რომელიც უბრალო ადამიანებს არაფრად აღიქვამდა.  მინდა ვთქვა, რომ ეს არის უდიდესი არაადეკვატურობა, რადგან ილია იყო ერთ–ერთი პირველი, ვინც ამის დანგრევას ცდილობდა. მისი ნაწარმოებებიც ამის დამამტკიცებელია. ოთარაანთ ქვრივი, რომელიც არ არის არისტოკრატული გვარიდან, მაგრამ  გაკრვეულ წილად ილიამ თავისი თავი გამოხატა ალეგორიულად და ლუარსაბ თათქარიძე, რომელიც არანაირად არ იმსახურებს ადამიანების პატივისცემას. „კაცია ადამიანის“ დაწერის შემდეგ თავადებს სურვილიც კი გაუჩნდათ, ილია მოეკლათ, რის გამოც მას თავისი მეგობარი, ილია წინამძღვრიშვილი თან დაჰყვებოდა დასაცავად.
XX საუკუნის მეორე ნახევარში არისტოკრატიათა გვარი გარდაიქმნა, ეგრეთ წოდებულ ინტელიგენციად, რომლითაც ედუარდ შევარდნაძე კარგად მანიპულირებდა. ეს სწორედ იმის დამადასტურებელია, რომ „თავადობა“ არ ნიშნავს იყო ღირსეული, მაგრამ განათლებას შეუძლია გაქციოს პიროვნებად. პიროვნება კი ვერ შეეგუება არასახარბიელო რეალობას, მაშასადამე, იქნება საზოგადოების აქტიური წევრი, რომელსაც ილიამ „თერგი“ უწოდა.
ამ თემაზე საუბრისას აუცილებელიც კია, ჟან–ჟაკ რუსო ვახსენო, რომელმაც  პირუთნელად  ჩამოაყალიბა თანასწორობის ძირითადი პრინციპები. იგი სვამს კითხავს, რომელსაც შემდეგ თვითონვე პასუხობს. რაშია უზანესი კეთილდღეობა, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველი უნდა იყოს? ის თავისუფლებასა და თანასწორობაშია. თანასწორობა არ უნდა გავიგოთ, ისე თითქოს ყველას თანაბარი ძალა და სიმდიდრე ჰქონდეს, არამედ როგორც ძალაუფლების მხოლოდ კანონის მიერ აღსრულება სახელმწიფოში…
ავტორი: თოკო კაპანაძე

ეს სათაური შეიძლება ერთი შეხედვით უცნაურად გეჩვენოთ, მაგრამ ამ ბლოგის წაკითხვის შემდეგ მიხვდებით,  რატომ გამიჩნდა ასეთი დასათაურების სურვილი.
სანამ ძირიდათ თემაზე გადავალ, მინდა რამდენიმე წინადადებით აღვწერო  მარტინ ლუთერის დროინდელი ცენრალური ევროპა. ეს, ის პერიოდია, როდესაც რომის პაპი(ე.წ პაპის ოლქის მფლობელი) ხდება არა მხოლოდ სასულიერო, არამედ საერო წინამძღვარიც. იტალიის ჩრდილოეთ ქალაქებში ყოველთვის მიმდინარეობდა ბრძოლა ორ ფეოდალ ურ გვარებს შორის, რომელიც ერთ–ერთის გამარჯვებით და სრული ძალაუფლების მოპოვებით მთავრდებოდა. ერთ–ერთი ასეთი  ომის შემდეგ დაწინაურდა „მედიჩთა“ საგვარეულო, რომელიც შემდეგ XVI საუკუნის პირველ–ნახევარში მიმდევრობით ორი მედიჩი აირჩიეს პაპებად, რამაც მათი ძალაუფლების საგრძნობლად გაზრდა გამოიწვია. მან მოიპოვა აბსოლუტური თეოკრატიული მონარქია.  ეს სასულიერო  თანამდებობა გადაიქცა კაპიტალის დაგროვების იდეალურ წყაროდ, რამაც სულიერების ატროფირება გამოიწვია. ამ პერიოდში განსაკუთრებით საინტერესოა მოვლენა, რომელმაც შემდგომში გახდა რელიგიის რეფორმაციის ერთ–ერთი ძირითადი მიზეზი–– ესაა, რომის პაპის ლეონ X-ის მიერ ინდულგენციების გამოშვება. ეს იყო, ეგრეთ წოდებული „მონანიების ფურცელი“,  რომლის სანაცვლოდ მსხვილი თუ წვრილი „ბურჟუა“  ფულს იხდიდა და ისინი აღარ ითვლებოდნენ ცოდვილ ადამიანებად, მათი ყველა ცოდვა მიტევებული იყო.  ინდულგენციების გერმანიაში გაყიდვა დაევალა ბერს სახელად „იოჰანეს ტეტცელი“. ამ რეფორმას უპირისპირდება თეოლოგი ბერი მარტინ ლუთერი, რომელიც არ უშინდება პაპის მკაცრ ბუნებას და ვიტენბერგის ეკლესიის კარზე აკრავს „95 თესიზს“, სადაც ის ამხელს პაპს. რა თქმა უნდა, ლეონ X-მ იგი ერეტიკოსაც გამოაცხადა, რაც მის ინკვიზიციას ითვალისწინებდა. ლუთერს მომხრეებად მსხვილი ფეოდალები ჰყავდა და იგი კოცონზე აღარ დაწვეს.
საბოლოოდ მარტინ ლუთერმა მოახერხა პაპის უფლებების მკვეთრი მინორიზება, მაგრამ კათოლიკურმა ეკლესიამ ლუთერანობა პროტესტანტიზმათ შერაცხა, როგორც კალვინიზმი და ანგლიკანობა, თუმცა მხედველობაში უნდა მივიღოთ, რომ ქრისტეს რჯული პირველად რომაული კათოლიკური ეკლესიის სულიერმა მამამ  „გაყიდა“
დღეს სახელწოდება:  „პროტესტანტი“ ცოტა შეურაცხმყოფელია, რადგან ასოცირდება გარკვეულ სექტებთან, მაგრამ ამ სექტებმა გამოიყვანა ევროპა ფანატიზმიდან და საფუძველი დაუდო თვითშემეცნებას.
მე მინდა გარკვეული პარალელი გავავლო საქართველოსთან. საქართველოს ეკლესიის მმართველები უმეტეს შემთხვევაში გამოირჩეოდნენ თავიანთი ტოლერანტობითა და ჰუმანიზმით. იმ დროს, როდესაც რომის პაპი სიმდიდრის მოხვეჭას ადამიანების ინკვიციზიებით ცდილობდა, საქართველოში ანტონ კათალიკოსი ბერძენ ფილოსოფოსთა(სოკრატე, პლატონი, არისტოტელე და სხვ.) ნაშრომებს თარგმნიდა და აქვეყნებდა, რომელიც ევროპულ განმანათლებლობის დამკვიდრებასაც უწყობდა ხელს.

 ავტორი:  თოკო კაპანაძე