მთავარი ბლოგები სოციალური უთანასწორობა

სოციალური უთანასწორობა

მიუხედავად უკვე მრავალჯერ დაგმობილი „ბატონ–ყმობისა“,  გარკვეული საზოგადოება დღესაც აქტიურად აგრძელებს ტრაბახს თავისი გვარის  უძველესი დამსახურებების საფუძველზე.
სოციალურ ფენათა არსებობა ძალიან  დიდი ხნის წინათაც აქტუალური მოვლენა იყო. ჯერ კიდევ  არქაულ ეგვიპტეში  საზოგადოების უმაღლეს ფენას დიდებულები და მათი წრიდან გამოსული ქურუმები განეკუთვნებოდნენ. მაღალი ფენის წარმომადგენლებად ითვლებოდნენ მეომრები და სახელმწიფო მოხელეები. შემდეგ მოდიოდა ვაჭართა ფენა, ხელოსნები და ბოლოს – თავისუფალი მონები.  ნებისმიერ  ქვეყანაში და   მომთაბარე ტომში ჩვენ ხვდებით არათანასწორ უფლებათა რახარუხს. განსაკუთრებულ შემთხვევად უნდა ჩაითვალოს რომი, სადაც არსებობდა სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები, რომლებიც ასევე არაერთგვაროვანი  უფლებებით სარგებლობდნენ – აქ არისტოკრათა წარმომადგენლობას განეკუთვნებოდნენ პატრიციები, ვინც სრულ უფლებიანობით გამოირჩეოდნენ  და პლებეები, რომლებიც რიცხვობრივად არ ჩამოუვარდებოდნენ, თუმცა უფლებების სიმწირეს ნამდვილად განიცდიდნენ.  რატომაა ეს შემთხვევა განსაკუთრებული? ჩვენ შეიძლება ჩვენს თავებს ლიბერალურ ადამიანებს ვეძახით, მაგრამ ამის დამტკიცება არ შეგვიძლია. პლებეებმა კი დაამტკიცეს, რომ ისეთ მკაცრ სახელმწიფოშიც კი როგორიც რომი იყო, შენი უფლებებისთვის ბრძოლა და წარმატების მიღწევა შესაძლებელია.  თუ ობიექტურად შევხედავთ აშკარად შევამჩნევთ, რომ პლებეებს მონები არ ერქვათ, მაგრამ მონურ ცხოვრებას ნამდვილად ეწეოდნენ. ლუკმა პურის არ ქონა და ამის გამო პატრიციის ტყვედ ჩავარდნა სწორედ ამას მოწმობს. მათ დაიწყეს ბრძოლა თავიანთი უფლებების გამო. საბოლოოდ რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ მათ მოახერხეს ტრიბუნის შექმნა შემდგომში კი – პატრიცის და პლებეის უფლებათა სრული გათანასწორება. ჯონ ლოკის მოსაზრება პირდაპირ ეხმიანება ამ ამბავს. მისი აზრით, გონება კარნახობს ადამიანებს, რომ ყველა თანასწორი და დამოუკიდებელია. არავის აქვს უფლება, ხელყოს სხვისის სიცოცხლე, ჯანმრთელობა, თავისუფლება ან ქონება.
საქართველოში ეს მოვლენა საინტერესოა, რადგან აქ ერი თვლიდა, რომ მეფე და მისი მოხელეები, ანუ ფეოდალები და თავად–აზნაურობა, ღმერთისგან ნაბოძები უფლებით სარგებლობდა. ილია ჭავჭავაძემ თავის ნაშრომში „კაცია ადამიანი!?“  კარგად გვაჩვენა, თუ როგორ დაიმკვიდრა ამ ცნებამ არისტოკრატიულ და გლეხურ ფენებში. ერთ–ერთი მაგალითია: ლუარსაბის აზრი, რომ ადამის და ევას დროსაც იყო ეს დიფერენცია.
ბოლო დროს რამდენიმე ადამიანისგან მოვისმინე აზრი, რომ ილია იყო ამაყი თავადი, რომელიც უბრალო ადამიანებს არაფრად აღიქვამდა.  მინდა ვთქვა, რომ ეს არის უდიდესი არაადეკვატურობა, რადგან ილია იყო ერთ–ერთი პირველი, ვინც ამის დანგრევას ცდილობდა. მისი ნაწარმოებებიც ამის დამამტკიცებელია. ოთარაანთ ქვრივი, რომელიც არ არის არისტოკრატული გვარიდან, მაგრამ  გაკრვეულ წილად ილიამ თავისი თავი გამოხატა ალეგორიულად და ლუარსაბ თათქარიძე, რომელიც არანაირად არ იმსახურებს ადამიანების პატივისცემას. „კაცია ადამიანის“ დაწერის შემდეგ თავადებს სურვილიც კი გაუჩნდათ, ილია მოეკლათ, რის გამოც მას თავისი მეგობარი, ილია წინამძღვრიშვილი თან დაჰყვებოდა დასაცავად.
XX საუკუნის მეორე ნახევარში არისტოკრატიათა გვარი გარდაიქმნა, ეგრეთ წოდებულ ინტელიგენციად, რომლითაც ედუარდ შევარდნაძე კარგად მანიპულირებდა. ეს სწორედ იმის დამადასტურებელია, რომ „თავადობა“ არ ნიშნავს იყო ღირსეული, მაგრამ განათლებას შეუძლია გაქციოს პიროვნებად. პიროვნება კი ვერ შეეგუება არასახარბიელო რეალობას, მაშასადამე, იქნება საზოგადოების აქტიური წევრი, რომელსაც ილიამ „თერგი“ უწოდა.
ამ თემაზე საუბრისას აუცილებელიც კია, ჟან–ჟაკ რუსო ვახსენო, რომელმაც  პირუთნელად  ჩამოაყალიბა თანასწორობის ძირითადი პრინციპები. იგი სვამს კითხავს, რომელსაც შემდეგ თვითონვე პასუხობს. რაშია უზანესი კეთილდღეობა, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველი უნდა იყოს? ის თავისუფლებასა და თანასწორობაშია. თანასწორობა არ უნდა გავიგოთ, ისე თითქოს ყველას თანაბარი ძალა და სიმდიდრე ჰქონდეს, არამედ როგორც ძალაუფლების მხოლოდ კანონის მიერ აღსრულება სახელმწიფოში…
ავტორი: თოკო კაპანაძე

კომენტარი არ არის

დატოვეთ კომენტარი